Royal Property
← Dziennik

Nieruchomość i małoletni — kiedy potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego i co to znaczy przy zakupie lub sprzedaży premium w Warszawie

Gdy właścicielem lub nabywcą lokalu ma być dziecko, podpis rodzica pod aktem nie wystarcza. Opisujemy, co kodeks mówi o zezwoleniu sądu opiekuńczego, jak czytać uchwałę SN z 2019 r. i od kiedy zezwolenie jest skuteczne.

Gdy właścicielem lub nabywcą lokalu ma być dziecko, podpis rodzica pod aktem nie wystarcza. Opisujemy, co kodeks mówi o zezwoleniu sądu opiekuńczego, jak czytać uchwałę SN z 2019 r. i od kiedy zezwolenie jest skuteczne. Obraz wygenerowany przez sztuczną inteligencję

Mieszkanie w Warszawie bywa własnością kogoś, kto nie skończył osiemnastu lat. Najczęściej wynika to ze spadku: dziecko dziedziczy udział po dziadkach albo po rodzicu i zostaje współwłaścicielem razem z innymi spadkobiercami. Zdarza się też sytuacja odwrotna, w której rodzice kupują lokal od razu na dziecko, zwykle za własne pieniądze, bez myśli o formalnościach poza aktem notarialnym.

W obu przypadkach podpis rodzica pod aktem nie wystarcza. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego na czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem dziecka, a według omówień praktyki sprzedaż nieruchomości jest właśnie taką czynnością. W segmencie premium, gdzie jeden lokal to często kilka milionów złotych, udział dziecka w takim lokalu jest znaczącą częścią jego majątku. Dla kupującego po drugiej stronie stołu sprawa nie jest cudza: czynność bez wymaganego zezwolenia jest dotknięta nieważnością, więc od zezwolenia zależy, czy akt w ogóle zadziała.

Opieramy się na tekstach jednolitych kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. 2026 poz. 236, dalej: KRO), kodeksu cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 795, dalej: KC) i kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 468, dalej: KPC) oraz na omówieniach orzecznictwa. Pełnego tekstu uchwały Sądu Najwyższego, o której piszemy niżej, nie udało nam się pobrać ze strony SN, dlatego opisujemy ją za komunikatem SN przytoczonym w serwisie e-prawnik i za relacją „Rzeczpospolitej”. Przy każdej takiej informacji zaznaczamy, skąd pochodzi.

Kto za dziecko decyduje, a kto nie może

Zdolność prawną człowiek ma od urodzenia (art. 8 § 1 KC), ale zdolność do czynności prawnych nabywa się stopniowo. Osoby poniżej trzynastego roku życia w ogóle jej nie mają, a ich czynność prawna jest co do zasady nieważna (art. 12 i art. 14 KC; wyjątek dotyczy drobnych umów dnia codziennego). Małoletni, którzy ukończyli trzynaście lat, mają zdolność ograniczoną (art. 15). Do ważności umowy, przez którą zaciągają zobowiązanie lub rozporządzają swoim prawem, potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego (art. 17), a jeśli jej zabrakło, ważność zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela (art. 18 § 1). Nastolatek nie kupi więc ani nie sprzeda mieszkania samodzielnie.

Przedstawicielami ustawowymi dziecka są rodzice. Jeśli władza rodzicielska przysługuje obojgu, każde z nich może działać samodzielnie (art. 98 § 1 KRO). Zarazem o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a gdy się nie zgadzają, decyduje sąd opiekuńczy (art. 97 § 2). Zarząd majątkiem dziecka mają sprawować z należytą starannością (art. 101 § 1).

Granicę wyznacza art. 101 § 3 KRO:

Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego albo, w przypadkach wskazanych w art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego, sądu spadku dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. — art. 101 § 3 KRO (Dz.U. 2026 poz. 236)

Przepis ma dwa człony. Rodzic nie może sam podpisać takiej czynności w imieniu dziecka. Nie może też zgodzić się, żeby dokonało jej samo dziecko, co dotyczy właśnie nastolatków z ograniczoną zdolnością: zgoda rodzica, o której mowa w art. 17 KC, w tej kategorii spraw nie wystarcza.

Czym jest czynność przekraczająca zwykły zarząd

Kodeks nie definiuje tego pojęcia. Sąd Najwyższy zwrócił na to uwagę w uchwale z 15 lutego 2019 r. (sygn. III CZP 85/18) i wyciągnął z tego praktyczny wniosek. Według komunikatu SN przytoczonego przez e-prawnik trzeba patrzeć na konstrukcję prawną czynności i na całokształt okoliczności, a ta sama czynność może w jednych warunkach mieścić się w zwykłym zarządzie, w innych go przekraczać. Gdy sprawa jest wątpliwa, potrzebna jest decyzja sądu, ponieważ ani przedstawiciel ustawowy, ani notariusz nie mają uprawnień do takiej oceny, a ich błędne rozstrzygnięcie mogłoby zostać podważone ze skutkiem nieważności czynności.

W jednej grupie przypadków wątpliwości są jednak niewielkie. Jak pisze Infor w opracowaniu z 2022 r., sprzedaż nieruchomości należącej do dziecka jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, i to również wtedy, gdy dziecko jest tylko współwłaścicielem. Poniższa tabela zbiera sytuacje, w których pytanie o zezwolenie pojawia się najczęściej.

SytuacjaCzy potrzebne zezwolenieNa czym to opieramy
Sprzedaż nieruchomości lub udziału w niej, który należy do dzieckatakart. 101 § 3 KRO; opracowanie Infor z 2022 r.
Kupno nieruchomości dla dziecka na podstawie umowy sprzedaży, także za pieniądze z darowizny celowej od rodzicówtakuchwała SN III CZP 85/18 z 15 lutego 2019 r.
Czynność nastolatka (13–17 lat), do której zgodę miałby wyrazić rodzictak, jeśli czynność przekracza zwykły zarząd; sam rodzic zgody nie udzieliart. 101 § 3 KRO
Dziecko pod opieką, a nie pod władzą rodzicielskązezwolenie sądu opiekuńczego „we wszelkich ważniejszych sprawach” dotyczących majątkuart. 156 KRO
Proste przyjęcie lub odrzucenie spadku w toku postępowania spadkowegotak, ale zezwolenie wydaje sąd spadkuart. 640¹ § 1 KPC

Ostatni wiersz bywa mylący. Sąd spadku wypowiada się tylko o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Późniejsza sprzedaż odziedziczonego lokalu to już zwykła ścieżka przez sąd opiekuńczy. O dokumentach, które kupujący zbiera przy zakupie od spadkobierców, pisaliśmy w tekście o zakupie nieruchomości premium od spadkobierców. Tam wszyscy sprzedający są dorośli; wystarczy jednak jeden małoletni współspadkobierca, żeby do listy dołączył wniosek do sądu opiekuńczego.

Zakup dla dziecka: uchwała SN z lutego 2019 r.

Sprawa, która doprowadziła do uchwały, była bardzo praktyczna. Według relacji „Rzeczpospolitej” rodzice chcieli zabezpieczyć majątkowo dwie małoletnie córki i zamierzali, by dziewczynki nabyły dwa lokale wyodrębnione z kamienicy na Górnym Śląsku. Ojciec dostarczył pieniądze, ale notariusz odmówił sporządzenia aktu, ponieważ rodzice nie przedstawili zezwolenia sądu opiekuńczego z art. 101 § 3 KRO. Sąd Okręgowy w Gliwicach, rozpoznając zażalenie na odmowę, przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne postanowieniem z 24 lipca 2018 r. (III Cz 123/18). W pytaniu podkreślono, że pieniądze mają pochodzić z darowizny rodziców, którzy jednocześnie zobowiązują się pokrywać ciężary związane z utrzymaniem lokali do pełnoletności dzieci.

Uchwała z 15 lutego 2019 r. brzmi tak:

Rodzice, bez zezwolenia sądu opiekuńczego, nie mogą nabywać dla dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży także wtedy, gdy środki pieniężne na zakup pochodzą z dokonanej przez nich darowizny celowej. — Sąd Najwyższy, uchwała III CZP 85/18, za serwisem e-prawnik.pl

Z komunikatu SN wynika, że interesy majątkowe małoletnich wymagają bezwzględnej ochrony. Według relacji „Rzeczpospolitej” sąd wskazał w uzasadnieniu, że darowizna celowa, nakazująca kupić mieszkanie i je utrzymywać, niesie dla małoletniego nabywcy obowiązki i ryzyka, dlatego potrzebna jest wcześniejsza, prewencyjna kontrola sądu opiekuńczego. SN zaznaczył też, że nie odstępuje od zasady prawnej z uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z 30 kwietnia 1977 r. (III CZP 73/76, OSNC 1978/2/19), ale uznał, że w układzie rodzice–dzieci taka kontrola jest konieczna także wtedy, gdy pieniądze pochodzą z darowizny celowej obciążonej poleceniem zakupu nieruchomości. Ta sama gazeta zauważa, że rodzice często kupują dzieciom nieruchomości za własne pieniądze i o zgodę sądu nie występują.

Uchwała dotyczy zakupu na podstawie umowy sprzedaży. Z jej tezy nie wynika, jak traktować inne sposoby nabycia, w tym darowiznę nieruchomości prosto na dziecko, i tego tutaj nie rozstrzygamy. O formie aktu, grupach podatkowych i kosztach darowizny pisaliśmy w tekście o darowiźnie nieruchomości premium, z innej perspektywy.

Sprzedaż mieszkania dziecka: droga do zezwolenia

Postępowanie toczy się według art. 583 KPC. Jego główne zasady widać w tekście ustawy.

Sąd. Właściwość jest wyłączna i zależy od tego, gdzie mieszka osoba objęta postępowaniem (art. 569 § 1 KPC). Liczy się więc miejsce zamieszkania dziecka, a nie położenie nieruchomości. Dla lokalu na Mokotowie, którego właścicielem jest dziecko mieszkające poza Warszawą, wniosek rozpozna inny sąd rejonowy. Przypadków z elementem zagranicznym nie omawiamy.

Wniosek. Postępowanie rusza, gdy wniosek złoży jedno z rodziców, a sąd wysłucha drugie (art. 583). Przed rozstrzygnięciem wysłuchuje on przedstawiciela ustawowego, a dziecko, jeżeli pozwala na to jego rozwój, stan zdrowia i dojrzałość, poza salą posiedzeń (art. 576 § 1–2). Infor dodaje, że w postępowaniu nie uczestniczy potencjalny nabywca, choć sprzedaż go interesuje.

Kryterium. Według Infor, który powołuje się na komentarz do KRO z 2021 r., sąd bada nie tylko zgodność czynności z prawem, ale też jej celowość z punktu widzenia dobra dziecka. To samo opracowanie opisuje, że sąd może wyznaczyć m.in. minimalną cenę sprzedaży, a notariusz sprawdza, czy ustalona między stronami cena jej nie obniża.

Skuteczność. Postanowienie w sprawie zezwolenia staje się skuteczne dopiero z chwilą uprawomocnienia się (art. 583). Ogólna reguła z art. 578 § 1 KPC, że postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne od ogłoszenia, ustępuje tu przepisowi szczególnemu. Infor ujmuje to praktycznie: notariusz nie sporządzi aktu sprzedaży, dopóki zezwolenie nie jest prawomocne.

Trwałość. Art. 583 mówi też, że postanowienia nie można zmienić ani uchylić, jeśli na jego podstawie powstały skutki prawne wobec osób trzecich. To wyjątek od ogólnej możliwości zmiany nawet prawomocnych postanowień opiekuńczych z art. 577 KPC, gdy wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy. Dla nabywcy oznacza to, że po zawarciu aktu na podstawie zezwolenia sąd nie może już zmienić swojej decyzji.

Opłata. Infor podaje opłatę stałą 100 zł. Sprawdziliśmy jednak tekst jednolity ustawy o kosztach sądowych (Dz.U. 2025 poz. 1228), w części o sprawach rodzinnych i opiekuńczych, i nie znaleźliśmy w nim przepisu, który wprost wymieniałby ten wniosek. Kwoty nie traktujemy więc jako ustalonej.

Rola sądu nie kończy się na zezwoleniu. Sąd opiekuńczy może nakazać rodzicom sporządzenie inwentarza majątku dziecka i bieżące informowanie o ważniejszych zmianach w tym majątku, zwłaszcza gdy dziecko zyskuje składniki o znacznej wartości (art. 104 § 1 KRO). Lokal premium, którego wartość liczy się w milionach, bez trudu mieści się w tym określeniu, choć przepis nie podaje żadnej kwoty.

Co to oznacza dla kupującego po drugiej stronie

Skutek braku zezwolenia źródła opisują jednoznacznie: nieważność. Infor pisze, że czynność dokonana bez zgody sądu opiekuńczego jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 58 § 1 KC, a komunikat SN o uchwale z 2019 r. mówi o możliwości podważenia czynności ze skutkiem nieważności. Sam art. 58 § 1 stanowi, że czynność sprzeczna z ustawą jest nieważna, chyba że przepis przewiduje inny skutek. Sprzedaż nieruchomości wymaga przy tym aktu notarialnego (art. 158 KC), więc zezwolenie sprawdza się w kancelarii, na etapie przygotowania aktu.

Kupujący, który trafia na lokal z małoletnim współwłaścicielem po stronie sprzedających, nie ma wpływu na przebieg postępowania, ale zna jego etapy. Z opisanych przepisów i opracowań wynika, co w takiej transakcji ma znaczenie:

  • Czy wśród właścicieli lub współwłaścicieli jest małoletni. Infor zauważa, że najczęściej wynika to ze spadku, więc ślad tej sytuacji bywa w historii nabycia nieruchomości.
  • Czy zezwolenie jest prawomocne. Do czasu uprawomocnienia nie ma skutecznego zezwolenia (art. 583 KPC), a według Infor notariusz do tego czasu aktu nie sporządzi.
  • Czy zezwolenie obejmuje właśnie tę czynność. Art. 583 mówi o zezwoleniu na dokonanie czynności. Porównanie treści postanowienia z planowanym aktem to nasz wniosek z tego sformułowania, a nie wymóg wyliczony w przepisie; przepisy nie opisują, jak szczegółowo sąd musi czynność określić.
  • Czy sąd wskazał minimalną cenę. Jeśli tak, według Infor notariusz sprawdza, czy cena w akcie nie jest od niej niższa.

Dla harmonogramu transakcji wynika z tego jedno: tempo wyznacza sąd, nie strony. Nie znaleźliśmy w sprawdzonych źródłach danych o czasie rozpoznania takich wniosków w Warszawie, dlatego nie podajemy żadnych terminów. Inną zgodę, którą trzeba mieć przed aktem, czyli zgodę małżonka, opisywaliśmy w tekście o zgodzie małżonka przy transakcji nieruchomości premium; tutaj chodzi o zgodę sądu i dotyczy ona innej grupy przypadków.

Gdy rodzic nie może reprezentować dziecka

W kilku sytuacjach rodzic odpada jako przedstawiciel dziecka, bo jego interes mógłby zderzyć się z interesem dziecka. Art. 98 § 2 KRO wymienia dwa takie układy. W pierwszym czynność zachodzi pomiędzy rodzeństwem, które pozostaje pod władzą tych samych rodziców. W drugim stronami są dziecko i rodzic albo małżonek rodzica. Z drugiego układu ustawa wyłącza bezpłatne przysporzenie na rzecz dziecka oraz sprawy środków utrzymania i wychowania, które należą się dziecku od drugiego rodzica. Reguła działa też przed sądem (§ 3).

Przy nieruchomościach najłatwiej wyobrazić to sobie na trzech przykładach: sprzedaży udziału przez rodzica własnemu dziecku, wspólnym dziale spadku, w którym uczestniczy rodzic i jego dziecko, oraz czynnościach między rodzeństwem. Przepis mówi o takich relacjach ogólnie i nie wylicza konkretnych umów, więc to nasza ilustracja, a nie wyliczenie z ustawy.

W takim wypadku sąd opiekuńczy ustanawia dla dziecka reprezentanta (art. 99 § 1 KRO). Jest on umocowany do wszelkich czynności łączących się ze sprawą, także do zaskarżenia i wykonania orzeczenia (art. 99 § 2). Przepisy o reprezentancie dziecka mają brzmienie nadane ustawą z 28 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1606). KPC wymaga rozpoznania wniosku o jego wyznaczenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu siedmiu dni od wpływu (art. 583¹ § 1). Ta pozycja jest odrębna od zezwolenia z art. 101 § 3: reprezentant zastępuje rodzica w danej sprawie, natomiast zezwolenie dotyczy oceny samej czynności.

Opieka zamiast władzy rodzicielskiej

Gdy dziecko jest pod opieką, a nie pod władzą rodzicielską, na przykład po śmierci obojga rodziców, reguły są podobne. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem podopiecznego pod nadzorem sądu opiekuńczego (art. 155 § 1 KRO) i powinien uzyskać zezwolenie sądu we wszelkich ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku małoletniego (art. 156). Przepis nie wylicza, które sprawy są „ważniejsze”, więc tu również ocena należy do sądu. Dla kupującego różnica jest techniczna: zamiast rodzica po drugiej stronie stołu siedzi opiekun, a zezwolenie sądu opiekuńczego i tak jest potrzebne, gdy sprawa należy do „ważniejszych”.

Czego te źródła nie rozstrzygają

Kilka kwestii zostaje poza tekstem ustaw i poza opracowaniami, które sprawdziliśmy.

Granica zwykłego zarządu. Ustawa jej nie wyznacza, a SN w 2019 r. potwierdził, że ocena zależy od konkretnej sprawy. Dla sprzedaży nieruchomości dziecka nie znaleźliśmy w źródłach stanowiska przeciwnego, ale nie sprawdzaliśmy każdej kategorii czynności.

Darowizna nieruchomości na dziecko. Uchwała III CZP 85/18 dotyczy kupna na podstawie umowy sprzedaży. Pozostałe sposoby nabycia nie są tu omawiane.

Etap umowy przedwstępnej. Źródła opisują sprzedaż i zakup w akcie. Nie znaleźliśmy w nich odpowiedzi, czy sąd ma wypowiedzieć się już przy umowie przedwstępnej, czy dopiero przed umową przyrzeczoną.

Opłata i terminy. Wysokość opłaty od wniosku pozostaje niepotwierdzona, a czas rozpoznania nie wynika z przepisów.

Orzecznictwo po 2019 r. Uchwałę znamy z komunikatu SN i relacji prasowej z 2019 r. Nie znaleźliśmy w sprawdzonych źródłach sygnałów, że później zmieniono tę linię, ale nie mamy pełnego przeglądu orzecznictwa SN z ostatnich lat.

Opisujemy przepisy ogólnie. O zezwoleniu w konkretnej sprawie rozstrzyga sąd opiekuńczy, a o gotowości do aktu notariusz.

Podsumowanie

  • Rodzice reprezentują dziecko i zarządzają jego majątkiem, ale czynności przekraczających zwykły zarząd nie mogą dokonać bez zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 KRO). Nie mogą też sami zgodzić się, by dokonało ich dziecko.
  • Kodeks nie definiuje zwykłego zarządu; SN w uchwale III CZP 85/18 wskazał, że ocena zależy od okoliczności, a w razie wątpliwości rozstrzyga sąd, nie notariusz.
  • Sprzedaż nieruchomości lub udziału należącego do dziecka wymaga zezwolenia. Zakup nieruchomości dla dziecka na podstawie umowy sprzedaży również, także gdy pieniądze pochodzą z darowizny celowej rodziców (uchwała z 15 lutego 2019 r.).
  • Właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 KPC), nie sąd położenia nieruchomości; wniosek składa jeden z rodziców, po wysłuchaniu drugiego (art. 583).
  • Zezwolenie jest skuteczne dopiero po uprawomocnieniu i nie można go zmienić ani uchylić, gdy powstały skutki wobec osób trzecich (art. 583 KPC).
  • Czynność bez wymaganego zezwolenia jest według omówień nieważna (art. 58 § 1 KC), więc prawomocne zezwolenie jest warunkiem aktu.
  • Gdy rodzic jest wyłączony z reprezentacji (art. 98 § 2 KRO), sąd ustanawia dziecku reprezentanta; pod opieką obowiązuje art. 156 KRO.

Sources