W marcu 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną właściciela działki, któremu samorządowe kolegium nakazało usunąć ziemię ze skarpy przy granicy i wykonać rów odwadniający. Właściciel podniósł wcześniej teren o wysokość od 0,6 do 2,2 m. Biegły hydrolog w części opinii opisał zastoiska wody i osuwającą się ziemię na działce sąsiadki, a w końcowych wnioskach uznał, że szkody nie ma. Organy i sąd uznały, że opinia sama sobie przeczy, i oparły się na tej jej części, która zgadzała się ze stanem faktycznym (wyrok NSA na dlajurysty.pl).
Takie spory zaczynają się często od zwykłych prac: nawiezionej ziemi pod taras, kostki na podjeździe, zasypanego rowu przy granicy. Przepis, który zamienia je w sprawę administracyjną, to art. 234 ustawy – Prawo wodne. Dla kupującego dom lub działkę ma on dwa wymiary praktyczne. Pięcioletni termin, po którym urząd nie wszczyna już postępowania, biegnie od chwili, gdy sąsiad dowiedział się o szkodzie, a nie od dnia robót, więc stary nasyp nadal może być przedmiotem sporu. Ukształtowanie terenu zostaje przy działce, a przepis wiąże obowiązki z właścicielem gruntu.
Opisujemy tekst jednolity Prawa wodnego (Dz.U. 2026 poz. 1335) i orzeczenia z lutego, marca i czerwca 2026 r. Wyroki pochodzą ze spraw z Małopolski, Podlasia oraz Warmii i Mazur, więc nie mówią nic o praktyce warszawskich urzędów; sam przepis jest ogólnopolski. To opis stanu prawnego i orzecznictwa, nie porada do konkretnej działki.
Co mówi art. 234 — pięć ustępów w jednym przepisie
Sedno ustawodawca zapisał w ust. 1:
Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. — art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1335)
Kolejne ustępy opisują, co się dzieje, gdy do takiej zmiany dojdzie:
| Ustęp | Co przewiduje |
|---|---|
| 2 | Właściciel gruntu musi usunąć przeszkody i zmiany w odpływie wody, które powstały na jego gruncie z przypadku albo z działania osób trzecich, jeżeli szkodzą sąsiadom |
| 3 | Gdy zmiany spowodowane przez właściciela szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty, organ gminy — z urzędu lub na wniosek — wydaje decyzję i wyznacza termin: właściciel ma cofnąć zmiany albo wykonać urządzenia chroniące sąsiada |
| 4 | Taki nakaz nie zastępuje pozwolenia ani zgłoszenia wodnoprawnego, jeśli są potrzebne |
| 5 | Gdy minie pięć lat od chwili, w której sąsiad dowiedział się o szkodliwym wpływie, postępowania nie wszczyna się |
Organem z ust. 3 jest wójt, burmistrz albo prezydent miasta; w Warszawie — prezydent m.st. Warszawy. W wyszukiwarce nie znaleźliśmy karty usługi Warszawa 19115 dla tych postępowań, więc to, który wydział prowadzi sprawę, ustala się w urzędzie. Ustawa z 4 września 2026 r. zmieniająca Prawo wodne (Dz.U. 2026 poz. 1358, w życie od 3 listopada) dotyczy kąpielisk i art. 234 nie zmienia.
Co sądy zaliczają do „zmiany stanu wody”
Ustawa nie definiuje tego pojęcia. Sądy czytają je szeroko: jako każde działanie, które zmienia ilość wody na gruncie albo jej przepływ przez grunt. WSA w Olsztynie w wyroku z 24 lutego 2026 r. (II SA/Ol 734/25), opisując tę linię orzeczniczą, wskazał takie działania:
- skierowanie wód deszczowych lub z roztopów w inną stronę niż dotąd oraz budowę przeszkody, która hamuje odpływ ze źródeł,
- podniesienie terenu nawiezioną ziemią albo jego obniżenie przez wybranie gruntu,
- zasypanie albo wykopanie rowu,
- pokrycie części działki kostką brukową,
- postawienie murowanego płotu,
- wykonanie studni z poborem wody tak dużym, że zwierciadło wód gruntowych opada na sąsiednich działkach.
W tym samym uzasadnieniu sąd przypomniał starszy pogląd NSA, według którego zmianę stosunków wodnych może wywołać także niwelacja terenu, system drenażowy wokół budynku, a nawet sam fundament — jeśli zmieniają dotychczasowy kierunek odpływu albo przecinają kierunek migracji wód podziemnych (wyrok w bazie orzeczeń sądów administracyjnych).
Lista nie oznacza, że każda z tych czynności jest naruszeniem. Przepis wymaga szkody na gruncie sąsiednim. W sporze, który NSA rozstrzygał w marcu 2026 r., geodeta zestawił pomiary wysokości dwóch działek z 2018 i 2023 r. Różnice sięgały od kilkunastu do około 33 cm, występowały na obu działkach i nie zmieniały kierunku spływu wody. Biegły nie dopatrzył się związku między nawiezioną ziemią a zalewaniem, a sąd kasacyjny oddalił skargę sąsiada (wyrok NSA na dlajurysty.pl).
Osobny spór dotyczy wód gruntowych. W sprawie olsztyńskiej kolegium uznało, że art. 234 obejmuje wody opadowe, roztopowe i ze źródeł, a o wodach gruntowych rozstrzygałby sąd powszechny. WSA uznał to za pogląd sprzeczny z orzecznictwem: według cytowanych przez niego wyroków NSA niedozwolona zmiana może polegać także na zmianie stanu wód podziemnych, jeżeli zmienia ilość wody na gruncie.
Trzy przesłanki i rola biegłego
Nakaz z ust. 3 wymaga, według wyroku WSA w Krakowie z 3 lutego 2026 r. (II SA/Kr 1202/25), ustalenia trzech rzeczy:
- kto, kiedy i w jaki sposób zmienił odpływ wody,
- czy sąsiad poniósł szkodę na swojej działce,
- czy między zmianą a szkodą istnieje związek przyczynowy.
Ten sam sąd zwrócił uwagę na formę nakazu: musi wskazywać adresata, to, co ma zostać zrobione, i termin. Kolegium nakazało „przywrócenie pierwotnego stanu wód opadowych”, a ustawa zna wyłącznie stan poprzedni — nie pierwotny — i mówi o stanie wody na gruncie. Sąd uchylił decyzję kolegium, uznając nakaz za niewykonalny i niezgodny z prawem (wyrok w bazie orzeczeń sądów administracyjnych).
W praktyce kluczowy jest dowód z opinii biegłego. NSA w obu marcowych wyrokach powtórzył, że takie spory co do zasady wymagają wiadomości specjalnych — z hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji — a oględziny i zeznania świadków bez fachowej wiedzy nie zawsze wystarczą. Opinia nie wiąże jednak organu. Organ i sąd mogą ją zbadać pod kątem logiki i kompletności, a gdy zawiera sprzeczności, oprzeć się na tej części ustaleń, która potwierdza się w stanie faktycznym. Tak stało się w sprawie z podniesionym terenem opisanej na początku.
Artykuł opublikowany w „Studiach Prawniczych” w 2025 r. podaje, ile to kosztuje. Autorka zapytała kilkadziesiąt gmin w trybie dostępu do informacji publicznej, a odpowiedzi nadesłały m.in. urzędy wszystkich 18 dzielnic Warszawy. Organy zlecały opinię biegłego w 49,1% spraw, wynagrodzenie wahało się od 1845 zł do 9225,04 zł, średnio 5689,24 zł, a w zdecydowanej większości przypadków płaciła je gmina; w jednej sprawie kosztami obciążono stronę, która naruszyła stan wody (Studia Prawnicze, 2025, nr 2). To dane z badanej próby, nie cennik.
Pięć lat — od czego biegną
Art. 234 ust. 5 odlicza pięć lat od dnia, w którym sąsiad uzyskał wiedzę o szkodzie, jaką cudze prace wyrządzają jego gruntowi. Sądy podkreślają dwie konsekwencje.
Wiedza o robotach to nie wiedza o szkodzie. WSA w Olsztynie uchylił decyzję kolegium, które umorzyło sprawę, bo sąsiadka według jej własnych słów od dwudziestu lat obserwowała prace ziemne. Sąd wskazał, że o początku biegu terminu decyduje świadomość, że szkoda ma źródło w zmianie stanu wody na sąsiednim gruncie, a nie chwila, w której zmiana nastąpiła. Przepis znajdzie zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie zmiana i szkoda są oczywiste i da się je ocenić bez wiedzy specjalistycznej.
Nowe roboty to nowe postępowanie. Nawet jeśli sąsiad dowiedział się o szkodzie wcześniej, kolejne prace na tej samej działce, wykonane już po pierwszej decyzji, mogą być podstawą odrębnej sprawy.
NSA w marcu 2026 r. rozstrzygnął podobny zarzut. Właściciel twierdził, że stan działki istnieje od połowy lat 90., a wniosek sąsiadki wpłynął po dwudziestu kilku latach. Sąd uznał, że liczy się data, w której sąsiadka — według jej oświadczenia, którego skarżący nie podważył — dowiedziała się o szkodzie. Odnotował też, że poprzednia ustawa z 2001 r. nie znała w ogóle takiego terminu; w obecnej wprowadzono go od 1 stycznia 2018 r.
Dla kupującego wynika z tego jedno: brak skarg w ostatnich latach nie jest dowodem, że sprawa wodna jest zamknięta. Termin pięcioletni zaczyna biec dopiero od świadomości szkody po stronie sąsiada, a ta może pojawić się po pierwszej większej ulewie.
Zasypany rów, urządzenia wodne i kara za wykroczenie
Przy zasypaniu rowu w grę wchodzi drugi przepis. WSA w Krakowie rozpoznał 3 czerwca 2026 r. sprawę, w której sąsiad zasypał rów na własnej działce humusem zebranym z jej powierzchni, po czym działki skarżących zaczęły być zalewane. Sąd karny uznał go winnym wykroczenia (art. 477 pkt 7 i art. 478 pkt 1 Prawa wodnego). Prezydent miasta i kolegium odmówiły jednak nakazu z art. 234, wskazując na art. 191, który dotyczy nienależycie utrzymywanych urządzeń wodnych i wymaga innego organu — w tej sprawie dyrektora zarządu zlewni Wód Polskich. Sąd uchylił decyzje obu instancji: skarżący wprost żądali rozstrzygnięcia z art. 234, a organy nie mogły same rozstrzygnąć sporu kompetencyjnego (wyrok WSA na dlajurysty.pl).
Dla kupującego wynika z tego, że ten sam zasypany rów może uruchomić dwa tryby i dwa organy. Organy przyjęły, że o wyborze decyduje to, czy rów jest urządzeniem wodnym — tu częścią systemu melioracji. Sąd tego nie przesądził i zauważył, że jedno zachowanie może spełniać przesłanki obu przepisów.
Sam art. 234 ust. 1 jest też zakazem zagrożonym karą za wykroczenie. Naruszenie pkt 1 — zmiana kierunku i natężenia odpływu lub odprowadzanie wód i ścieków na grunty sąsiednie — to wykroczenie z art. 478 pkt 1 Prawa wodnego, rozpoznawane według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 479). Podwyższony przedział grzywny 1000–7500 zł obejmuje w art. 478 inne punkty (m.in. pkt 2 i 6), a w art. 477 m.in. niszczenie urządzeń wodnych (pkt 7). Dla pkt 1 obowiązuje więc ogólna stawka z art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń: od 20 do 5000 zł (tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1372).
WSA w Olsztynie dodał ostrożne zastrzeżenie: uniewinnienie z zarzutu naruszenia innego przepisu (tam — zakazów na obszarze chronionego krajobrazu) nie oznacza, że stosunki wodne nie zostały naruszone. Wyrok karny i decyzja z art. 234 oceniają odrębne podstawy prawne.
Obok trybu administracyjnego Kodeks cywilny zna własne narzędzia sąsiedzkie: art. 144 (zakłócanie korzystania z sąsiedniej nieruchomości ponad przeciętną miarę) i art. 222 § 2 (roszczenie właściciela o zaniechanie naruszeń i cofnięcie ich skutków). To osobna droga, rozstrzygana przez sąd powszechny, nie przez urząd. O art. 144 na przykładzie hałasu pisaliśmy przy immisjach w apartamentach premium.
Co przy robotach na działce wymaga zgłoszenia lub pozwolenia wodnoprawnego
Art. 234 ust. 4 przypomina, że nakaz usunięcia skutków nie zwalnia z formalności wodnoprawnych, jeśli są wymagane. Ustawa ma własne katalogi, w których przy domu z ogrodem pojawiają się m.in.:
- zgłoszenie wodnoprawne (art. 394 ust. 1): odwodnienie budynków i budowli, jeśli jego zasięg nie wykracza poza działkę właściciela (pkt 7); trwałe odwadnianie wykopów budowlanych (pkt 5); roboty, które mogą zmienić stan wód podziemnych (pkt 6); urządzenia do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych z przydomowej oczyszczalni na potrzeby zwykłego korzystania z wód (pkt 13),
- pozwolenie wodnoprawne (art. 389): m.in. wykonanie urządzeń wodnych (pkt 6) oraz zmiana ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, jeśli wpływa na warunki przepływu wód (pkt 8),
- brak obowiązku zgłoszenia i pozwolenia (art. 395): m.in. studnia o głębokości do 30 m, z której woda służy zwykłym potrzebom gospodarstwa (pkt 5).
To wyłącznie wybór z długich katalogów. Czy konkretne odwodnienie czy studnia się w nich mieszczą, zależy od parametrów i położenia, a ocenia to właściwy organ. Dla kupującego istotne jest co innego: jeśli na działce jest drenaż, studnia lub oczyszczalnia, pozostaje pytanie, czy dopełniono formalności.
Ugoda z sąsiadem — kiedy ma moc
Art. 235 pozwala właścicielom gruntów ustalić zmiany stanu wody w pisemnej ugodzie, o ile nie zaszkodzą innym nieruchomościom ani gospodarce wodnej. Ugoda nie może dotyczyć wprowadzania ścieków. Wykonuje się ją dopiero po zatwierdzeniu decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, o którą wnioskują obie strony; ugoda niezatwierdzona nie podlega wykonaniu, a zatwierdzoną wykonuje się w trybie egzekucji administracyjnej.
Dla kupującego znaczenie ma jedno: umowa sąsiedzka o odpływie wody, której nie zatwierdziła decyzja, nie podlega wykonaniu. Jeśli sprzedający mówi o „porozumieniu z sąsiadem”, warto zobaczyć dokument i sprawdzić, czy jest decyzja zatwierdzająca.
Pytania przy oględzinach działki i w rozmowie ze sprzedającym
Najpierw zastrzeżenie, które dotyczy samego kupującego. Art. 234 ust. 2 mówi o przeszkodach i zmianach w odpływie, które powstały na gruncie z przypadku lub z działania osób trzecich, i nakłada obowiązek ich usunięcia na właściciela gruntu. Czy i jak sądy stosują ten ustęp wobec nabywcy, który sam niczego na działce nie zmieniał, w przeczytanych orzeczeniach nie znaleźliśmy rozstrzygnięcia: opisane sprawy dotyczyły właścicieli, którzy sami przekształcali teren. To pytanie dla radcy prawnego lub notariusza, przy konkretnym stanie faktycznym.
Poniższe pytania wynikają wprost z przepisów i wyroków opisanych wyżej:
- Czy teren był podnoszony, obniżany lub niwelowany — kiedy i przez kogo? Sądy opierają się na porównaniu wysokości sprzed robót i po nich, więc znaczenie mają stare mapy, pomiary geodezyjne i zdjęcia.
- Dokąd spływa woda z dachu i z utwardzonej nawierzchni? Art. 234 ust. 1 pkt 2 zakazuje odprowadzania wód na grunty sąsiednie.
- Czy przy granicy był rów, przepust lub drenaż i czy jest nadal drożny? Zasypany rów może oznaczać art. 234 albo art. 191, zależnie od tego, czy jest urządzeniem wodnym.
- Czy dla drenażu, studni lub oczyszczalni złożono zgłoszenie albo uzyskano pozwolenie? Zakres formalności określają art. 394, 395 i 389 Prawa wodnego.
- Czy sąsiedzi zgłaszali zalewanie, a urząd prowadził lub prowadzi postępowanie? Postępowanie może wszcząć się także z urzędu.
- Czy istnieje ugoda i czy zatwierdziła ją decyzja? Bez zatwierdzenia nie podlega wykonaniu (art. 235 ust. 4).
- Jak teren zachowuje się po dużym deszczu i roztopach? Oględziny w suchy dzień niewiele mówią; o poziomie wód gruntowych i dokumentacji geotechnicznej pisaliśmy w tekście o badaniach geotechnicznych gruntu.
- Czy ogrodzenie, taras i nasyp stoją w granicach działki? Art. 234 mówi o właścicielu gruntu i o gruntach sąsiednich, więc przebieg granicy ma znaczenie; o rozgraniczeniu i znakach granicznych pisaliśmy w tekście o granicach działki.
Jeśli kupujesz dom z ogrodem w Warszawie i chcesz omówić przegląd działki przed złożeniem oferty — zapraszamy do kontaktu.
Podsumowanie
- Art. 234 Prawa wodnego zakazuje właścicielowi gruntu zmieniać kierunek i natężenie odpływu wód opadowych i roztopowych oraz odprowadzać wody i ścieki na grunty sąsiednie, jeśli szkodzi to sąsiadom.
- Organ gminy — w Warszawie prezydent miasta — może z urzędu lub na wniosek nakazać cofnięcie zmian albo wykonanie urządzeń chroniących sąsiada, z terminem wykonania.
- Według sądów nakaz wymaga ustalenia, kto i kiedy zmienił stan wody, czy powstała szkoda i czy łączy je związek przyczynowy; zwykle służy do tego opinia biegłego, którą organ i sąd oceniają krytycznie.
- Pięć lat biegnie od chwili, gdy sąsiad dowiedział się o szkodzie, a nie od dnia robót; nowe roboty mogą uruchomić nowe postępowanie.
- Zasypany rów może podlegać art. 234 albo art. 191, a naruszenie art. 234 ust. 1 jest wykroczeniem zagrożonym grzywną z art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń, 20–5000 zł.
- Drenaż, studnia i oczyszczalnia przydomowa mają własne reguły zgłoszeń i pozwoleń; ugoda z sąsiadem wymaga zatwierdzenia decyzją.
Sources
- Prawo wodne — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1335
- Ustawa z 4 września 2026 r. zmieniająca Prawo wodne, Dz.U. 2026 poz. 1358
- Kodeks wykroczeń — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1372
- Kodeks cywilny — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795
- Wyrok WSA w Olsztynie z 24 lutego 2026 r., II SA/Ol 734/25 (baza orzeczeń sądów administracyjnych)
- Wyrok WSA w Krakowie z 3 lutego 2026 r., II SA/Kr 1202/25 (baza orzeczeń sądów administracyjnych)
- Wyrok NSA z marca 2026 r. w sprawie podniesionego terenu (dlajurysty.pl)
- Wyrok NSA z marca 2026 r. w sprawie pomiarów geodezyjnych (dlajurysty.pl)
- Wyrok WSA w Krakowie z czerwca 2026 r. w sprawie zasypanego rowu (dlajurysty.pl)
- Artykuł o dowodzie z opinii biegłego w sprawach wodnych — Studia Prawnicze, 2025, nr 2
- ArsLege — brzmienie art. 234 Prawa wodnego
- Standardy Prawa — brzmienie art. 478 Prawa wodnego