Załóżmy, że oglądasz dom, w którym garaż i wiatę przykrywają szare, faliste płyty, a w ogłoszeniu nie ma o nich ani słowa. Jeśli powstały z azbestu i cementu, potocznie nazywa się je eternitem. Azbest przestał być w Polsce materiałem budowlanym i stał się substancją, wokół której zbudowano osobny zestaw obowiązków właściciela.
Dla kupującego dom lub działkę z zabudową gospodarczą oznacza to konkretną rzecz: po akcie notarialnym to on staje się adresatem kilku przepisów. Żaden z aktów omawianych niżej nie zakazuje sprzedaży domu z takim dachem. Nakładają za to na właściciela obowiązki, które wracają co roku, a jeden z terminów przypada zawsze na 31 stycznia.
Skala problemu jest państwowa, nie lokalna. Według odpowiedzi ministerstwa na interpelację poselską, z 15 kwietnia 2026 r., w Bazie Azbestowej zinwentaryzowano na dzień 10 kwietnia 2026 r. ok. 9,2 mln ton wyrobów zawierających azbest, z czego 8,4 mln ton u osób fizycznych. Unieszkodliwiono ok. 2,2 mln ton, a do usunięcia zostało ok. 7,0 mln ton (odpowiedź ministerstwa na interpelację 16053). Poniżej rozkładamy ten temat na części: co mówi ustawa, jak liczy się stopień pilności usunięcia, kto składa coroczną informację, jak wygląda dotacja miasta i co zmieni projekt nowej ustawy.
Ustawa zakazuje produkcji, a obowiązki właściciela leżą gdzie indziej
Podstawą jest ustawa o zakazie stosowania wyrobów z azbestem z 1997 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1708). Zakazuje ona produkcji takich wyrobów i grozi karą (grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności od 3 miesięcy do 5 lat) temu, kto wbrew przepisom wprowadza azbest lub wyroby z nim do Polski, produkuje je albo handluje nimi (art. 7b). Przepis dotyczy wyrobów jako towaru; w tekście ustawy nie ma zdania o sprzedaży nieruchomości z zamontowanym eternitem. Listy obowiązków właściciela budynku z eternitowym dachem również w niej nie ma. Ustawa odsyła w tej sprawie do rozporządzenia ministra, które ma opisać zasady bezpiecznego korzystania z takich wyrobów i ich usuwania (art. 4 ust. 1).
Drugim filarem jest Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647). Azbest występuje tam jako przykład substancji stwarzającej szczególne zagrożenie dla środowiska (art. 160 ust. 2 pkt 1). Takie substancje podlegają sukcesywnej eliminacji (art. 162 ust. 1). Kto je wykorzystuje, dokumentuje rodzaj, ilość i miejsca ich występowania oraz sposób eliminowania, a okresowo przekazuje informację marszałkowi województwa (art. 162 ust. 2–3). Osoby fizyczne, które nie prowadzą działalności gospodarczej, składają informację w formie uproszczonej, i to nie marszałkowi, lecz wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta (art. 162 ust. 4–5). Za niedopełnienie tych obowiązków przewidziano grzywnę (art. 346).
Szczegóły zawierają dwa rozporządzenia, które w praktyce czyta się razem:
- rozporządzenie z 2004 r. o bezpiecznym użytkowaniu i usuwaniu azbestu (Dz.U. 2004 nr 71 poz. 649), zmienione w 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 162 poz. 1089) — ocena stanu wyrobów, stopnie pilności, zasady prac demontażowych;
- rozporządzenie z 2010 r. o wykorzystywaniu wyrobów z azbestem (Dz.U. 2011 nr 8 poz. 31) — spis z natury, coroczna informacja i termin do 31 grudnia 2032 r.
Ten ostatni termin bywa przedstawiany jako data, do której każdy dach musi zniknąć. Dosłownie rozporządzenie mówi, że wyroby z azbestem wykorzystuje się w sposób niestwarzający zagrożenia do końca 2032 r. (§ 2 ust. 2). Co dalej, rozstrzygnie dopiero przyszła ustawa — o niej piszemy w jednej z ostatnich sekcji.
Ocena stanu i stopień pilności — jak liczą się punkty
Właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca nieruchomości przeprowadza kontrole stanu wyrobów w terminach wynikających z oceny (§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 2004 r.). Samą ocenę sporządza się na formularzu stanowiącym załącznik do rozporządzenia, w jednym egzemplarzu. Po zmianie z 2010 r. nie trzeba już przesyłać jej kopii do nadzoru budowlanego — wystarczy przechowywać ją razem z dokumentacją miejsca. Dla budynków, które mają książkę obiektu budowlanego, ocenę dołącza się właśnie do niej. O tym, co jeszcze wpisuje się do książki i kiedy, piszemy w tekście o obowiązkowych kontrolach budynku.
Formularz to arkusz punktowy. Ma pięć grup pytań: sposób zastosowania azbestu, stan powierzchni wyrobu, możliwość jego uszkodzenia, położenie względem pomieszczeń użytkowych i sposób wykorzystania obiektu. W każdej grupie wskazuje się co najmniej jedną pozycję, a do sumy wlicza się tylko tę z najwyższą punktacją w danej grupie. Suma wyznacza stopień pilności:
| Stopień | Suma punktów | Konsekwencja wg załącznika |
|---|---|---|
| I | od 120 | pilna wymiana na wyrób bez azbestu albo zabezpieczenie |
| II | 95–115 | kolejna ocena najpóźniej po roku |
| III | do 90 | kolejna ocena najpóźniej po pięciu latach |
Jak to działa, widać na dwóch hipotetycznych dachach pokrytych płytami falistymi. To przykład rachunku według tabeli z rozporządzenia, nie ocena żadnego konkretnego budynku.
- Dach A. Płyty bez widocznych uszkodzeń, ale bez warstwy ochronnej (struktura powierzchni: 15 pkt), pokrycie dachowe (zastosowanie: 10 pkt), narażenie na czynniki atmosferyczne (10 pkt), dach odizolowany od pomieszczeń mieszkalnych (0 pkt), dom stale zamieszkany (30 pkt). Razem 65 pkt, czyli stopień III.
- Dach B. Duże uszkodzenia powierzchni i naruszona struktura włókien (60 pkt), pokrycie dachowe (10 pkt), narażenie na pogodę (10 pkt), płyty nad pomieszczeniem z nieszczelnym sufitem (25 pkt), dom stale zamieszkany (30 pkt). Razem 135 pkt, czyli stopień I.
Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, ten sam materiał trafia do różnych stopni zależnie od stanu i położenia, więc samo stwierdzenie „na dachu jest eternit” jeszcze nie mówi, jak pilna jest wymiana. Po drugie, w tekście rozporządzenia nie znajdziemy wymogu szczególnych uprawnień dla osoby oceniającej — formularz ma po prostu pole na jej nazwisko i na podpis właściciela lub zarządcy.
Rozporządzenie wyróżnia też sytuację pośrednią. Wyrobu niezakwalifikowanego do wymiany nie trzeba zdejmować od razu. Zabezpiecza się go przez zabudowanie przestrzeni szczelną przegrodą albo przez pokrycie specjalną powłoką, po czym w ciągu 30 dni sporządza się nową ocenę (§ 5). Wyroby, które ocena kwalifikuje do wymiany z powodu zużycia lub uszkodzenia, powinien usunąć właściciel, a w ich miejsce wchodzą wyroby bez azbestu (§ 7 ust. 1–2).
Coroczna informacja do 31 stycznia — komu, co i z jakim skutkiem
Drugim obowiązkiem jest informacja o wyrobach zawierających azbest. Rozporządzenie z 2010 r. wymaga najpierw inwentaryzacji w formie spisu z natury, a potem ujęcia jej wyniku w formularzu, który składa się co roku do 31 stycznia (§ 10). Ministerstwo potwierdza w odpowiedzi na interpelację, że to obowiązek cykliczny, a nie jednorazowy. Najbliższy termin to zatem 31 stycznia 2027 r.
Formularz zawiera m.in. adres miejsca występowania azbestu, numer działki i obrębu, rodzaj i ilość wyrobów, stopień pilności z oceny, przewidywany termin usunięcia oraz ilość wyrobów już usuniętych i przekazanych do unieszkodliwienia. Za wyrób zawierający azbest uznaje się taki, w którym azbestu jest co najmniej 0,1% wagowo. Osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą składa informację prezydentowi miasta (w Warszawie), przedsiębiorca — marszałkowi województwa. Sporządza się ją w dwóch egzemplarzach: jeden idzie do urzędu, drugi właściciel trzyma przez rok, do następnej informacji.
Jak to wygląda w Warszawie? Karta informacyjna miasta o przyjmowaniu informacji o usuniętych wyrobach (Warszawa 19115, karta GO/01/04/K, aktualizacja z 31 marca 2026 r.) opisuje tryb składania: wypełniony załącznik trafia do Biura Gospodarki Odpadami — pocztą, przez ePUAP lub e-Doręczenia, do kancelarii ogólnej urzędu miasta albo do wydziału obsługi mieszkańców w dzielnicy. Sprawa jest bezpłatna, a dla każdego obiektu budowlanego, z którego usunięto azbest, wypełnia się osobny załącznik. W polu o usuniętych wyrobach wpisuje się masę w kilogramach. Karta dotyczy wprost wyrobów już usuniętych; ta sama „Informacja o wyrobach zawierających azbest” obejmuje jednak także wyroby, które nadal leżą na dachu. W starszej ulotce miasta (Warszawa 19115, ulotka o azbeście w domu) mowa o jednym formularzu dla obu sytuacji.
Co grozi za brak informacji? Art. 346 Prawa ochrony środowiska przewiduje karę grzywny, a orzeka się w trybie przepisów o wykroczeniach (art. 361). W prasie krążą kwoty do 20 tys. zł (Gazeta Prawna, styczeń 2026), ale w samym przepisie żadnej odrębnej kwoty nie ma. Zastosowanie ma ogólna zasada z Kodeksu wykroczeń: grzywna wynosi od 20 do 5000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 24 § 1, tekst jednolity z 2026 r.). Prezydent miasta może występować w takich sprawach jako oskarżyciel publiczny. Kwot z prasy nie potwierdziliśmy w żadnym z przepisów, które czytaliśmy, a o wymiarze grzywny w konkretnej sprawie decyduje sąd.
Kupujesz dom z eternitem — kto staje się adresatem obowiązków
Rozporządzenia kierują swoje obowiązki do właściciela, użytkownika wieczystego lub zarządcy nieruchomości. Z ich brzmienia wynika więc, że po zakupie to nabywca jest stroną, która ma ocenę, informację i ewentualne usunięcie na swojej liście. Przepisy nie wyznaczają nowemu właścicielowi osobnego terminu na pierwszą ocenę; miejska ulotka po prostu kieruje po stwierdzeniu azbestu do wykonania oceny i złożenia informacji. Z przepisów wynika, że najbliższym terminem na informację jest 31 stycznia po przejęciu nieruchomości.
Dlatego przy domach, garażach, wiatach i budynkach gospodarczych w segmencie premium pytanie o pokrycie dachu i elewacji wchodzi do listy due diligence. Według starszej ulotki miasta azbest występuje głównie w domach jednorodzinnych i budynkach gospodarczych, a w budownictwie wielorodzinnym m.in. w ścianach osłonowych, elewacjach, przewodach wodno-kanalizacyjnych i podłogach z PCV. Zakres ma więc sens szerszy niż sam dach. Lista dokumentów, o które kupujący może poprosić sprzedającego:
- aktualna ocena stanu wyrobów z datą i stopniem pilności oraz informacja, gdzie jest przechowywana (a przy budynku z książką obiektu — czy jest do niej dołączona);
- kopia ostatniej informacji złożonej w urzędzie wraz z potwierdzeniem wpływu;
- jeśli azbest już usunięto: oświadczenie wykonawcy o prawidłowym wykonaniu prac i oczyszczeniu terenu oraz potwierdzenie przekazania odpadów na składowisko;
- informacja, czy wnioskowano o dotację i na jakich warunkach;
- opis zakresu: które budynki, ile powierzchni i czy azbest występuje poza dachem (elewacje, rury, izolacje).
Do tego dochodzi audyt techniczny, który pomaga ustalić, czy podejrzane płyty to w ogóle wyroby z azbestem. Rozporządzenie wspomina o badaniach laboratoryjnych jako sposobie identyfikacji materiału przy planowaniu prac usuwania, ale nie opisuje domowej metody rozpoznawania eternitu.
Kwestia odpowiedzialności sprzedawcy jest osobnym tematem i opisaliśmy ją w tekście o rękojmi za wady nieruchomości. W tym miejscu wystarczą dwie rzeczy z Kodeksu cywilnego (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795). Wada polega na niezgodności rzeczy z umową (art. 556¹ § 1), a sprzedawca nie odpowiada z rękojmi za wadę, którą kupujący znał już przy zawieraniu umowy (art. 557 § 1; potwierdza to także serwis ArsLege). Czy eternit w konkretnym domu jest wadą, zależy od umowy i okoliczności. Jeśli o nim wiesz przed aktem, trudno później powoływać się na jego ukrycie. Informacja o azbeście zbiera się więc przed podpisaniem umowy i ma wpływ na ustalenia o cenie i o tym, kto organizuje usunięcie.
Usunięcie — kto prowadzi prace i jakie zgłoszenia im towarzyszą
Rozporządzenie z 2004 r. opisuje obowiązki wykonawcy prac, nie właściciela. Wykonawca musi mieć odpowiednie uprawnienia w zakresie gospodarowania odpadami niebezpiecznymi, przeszkolić pracowników, opracować plan prac, a przed ich rozpoczęciem zgłosić zamiar nadzorowi budowlanemu, okręgowemu inspektorowi pracy i państwowemu inspektorowi sanitarnemu — po zmianie z 2010 r. co najmniej 7 dni wcześniej (§ 6 ust. 1–2). Sam proces ma zapobiegać emisji włókien: izolację strefy prac, nawilżanie wyrobów, demontaż płyt w całości, codzienne zabezpieczanie odpadów (§ 8).
Właściciel ma własny obowiązek formalny: zgłasza prace polegające na zabezpieczaniu lub usuwaniu wyrobów do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej (§ 6 ust. 4). Po zakończeniu wykonawca składa pisemne oświadczenie o prawidłowym wykonaniu prac i oczyszczeniu terenu z pyłu, a oświadczenie przechowuje się co najmniej 5 lat (§ 8 ust. 3–4). Odpady trafiają na składowisko odpadów niebezpiecznych, wydzieloną część innego składowiska albo do składowiska podziemnego (§ 10 ust. 6).
Rozporządzenie nie zawiera zdania „zakazuje się samodzielnego demontażu”, jednak i miasto, i prasa wyraźnie odradzają demontaż we własnym zakresie. Starsza ulotka miejska podaje, że za jakość wykonania, transport odpadów i uprzątnięcie pyłu odpowiada wtedy firma, której zlecono prace, a składowanie zdjętych płyt przy domu jest niebezpieczne i niezgodne z prawem. Ulotka zapowiada też, że wykonawca załatwia w urzędach formalności związane z wymianą dachu. To praktyka, nie przepis: obowiązek zgłoszenia z § 6 ust. 4 rozporządzenie nakłada na właściciela, więc podział czynności urzędowych zwykle porządkuje umowa z wykonawcą. Listę firm prowadzi Baza Azbestowa, a ministerstwo wymienia w odpowiedzi, że zawiera ona także wykaz składowisk i programów dofinansowania.
Jeśli dom stoi w obszarze wpisanym do rejestru zabytków albo jest zabytkiem, miejska ulotka o dotacji przypomina o konieczności uzyskania pozwolenia konserwatora, a także o przepisach o ochronie gatunkowej roślin, zwierząt i grzybów. Dotyczy to wielu starszych willi, o których piszemy też w tekście o domach i willach premium.
Dotacja m.st. Warszawy — nabór na 2027 r. już trwa
Miasto dopłaca do usuwania azbestu. Według ulotki informacyjnej urzędu (Warszawa 19115, ulotka OŚ-10-02 o dotacji) dotacja może pokryć do 100% rzeczywistych kosztów demontażu, pakowania i transportu wyrobów lub odpadów oraz przekazania ich na składowisko odpadów niebezpiecznych. Z tego zakresu nie wynika zakup i montaż nowego pokrycia dachowego. Zasady reguluje uchwała Rady m.st. Warszawy z 26 września 2019 r. w sprawie dotacji na inwestycje służące ochronie środowiska, zmieniana w 2022 i 2024 r.
Terminy są dla kupującego istotne. Wnioski przyjmuje się od 1 września roku poprzedzającego planowaną realizację do 31 marca roku, w którym inwestycja ma być zrealizowana. Przy inwestycji w 2027 r. okno naboru to więc 1 września 2026 r. — 31 marca 2027 r. Dotacji nie dostanie ten, kto zacznie prace przed zawarciem umowy, a rozliczenie następuje w terminie wpisanym do umowy (według ulotki: koniec listopada).
Do wniosku dołącza się m.in. dokumentację inwestycji (np. ofertę firmy albo kosztorys) oraz kopię „Informacji o wyrobach zawierających azbest”, którą właściciel złożył w urzędzie. To ważna zależność: bez złożonej informacji o azbeście wniosek o dotację nie będzie kompletny. Po pracach potrzebne są karta przekazania odpadu, oświadczenie wykonawcy o oczyszczeniu terenu i faktura wystawiona na właściciela. Wniosek składa się w wydziale obsługi mieszkańców dowolnego urzędu dzielnicy, w kancelarii ogólnej urzędu miasta albo w Biurze Ochrony Środowiska, a także pocztą; karta informacyjna ma oznaczenie OŚ/10/02/K.
Tempo usuwania warto zestawić ze skalą. Artykuł audytorów NIK z 2023 r. podsumowuje, że po blisko 13 latach od uchwalenia programu unieszkodliwiono ok. 17% z około 8,5 mln ton zinwentaryzowanych wyrobów, a przy ówczesnym tempie pozostałe 7 mln ton udałoby się usunąć najwcześniej w 2081 r. (NIK, artykuł „Bez szans na eliminację materiału do 2032 r.”). Ministerstwo w kwietniu 2026 r. podało tempo ok. 200 tys. ton rocznie (207 tys. ton w 2023 r. i 188 tys. ton w 2024 r.). Po prostym podzieleniu 7 mln ton przez 200 tys. ton wychodzi ponad 30 lat — to nasze wyliczenie z danych ministerstwa, nie prognoza urzędowa.
Projekt nowej ustawy — co zapowiada i dlaczego jego treść jeszcze się zmienia
Od października 2024 r. trwają prace nad ustawą o wyrobach zawierających azbest (numer w wykazie prac Rady Ministrów: UC60). Ma ona wdrożyć zmianę unijnej dyrektywy o ochronie pracowników przed azbestem. Prezentacja resortu rozwoju z października 2024 r. (slajdy ministerstwa z 9.10.2024) wymieniała m.in. zniesienie corocznej informacji na rzecz deklaracji, rezygnację z obowiązku oceny stanu wyrobów, powierzenie usuwania wyłącznie wykonawcom z zezwoleniem oraz wyjątki, w których wyrób można trwale zabezpieczyć zamiast usuwać: części podziemnych instalacji, płyty warstwowe w ścianach osłonowych i drogi utwardzone odpadami z azbestem. Pokryć dachowych na tej liście nie ma.
Kolejne wersje różnią się jednak szczegółami. Slajdy z 2024 r. wiązały usunięcie lub trwałe zabezpieczenie wyrobów z końcem 2032 r. W odpowiedzi z 15 kwietnia 2026 r. ministerstwo napisało już, że projekt nie wprowadza terminu oczyszczenia kraju z azbestu, a utrzymanie albo zmiana daty 31 grudnia 2032 r. będzie przedmiotem prac nad aktualizacją programu oczyszczania kraju. Zapowiedziało deklarację składaną w ciągu 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie, a potem w ciągu 30 dni od zmiany danych (slajdy z 2024 r. mówiły o 14 dniach i o sześciu miesiącach na pierwszą deklarację), możliwość pozostawienia określonych wyrobów bez usuwania oraz narzędzie weryfikacji danych w Bazie Azbestowej. Z kolei prezentacja przedstawicielki Głównego Inspektoratu Pracy z 26 listopada 2025 r. (slajdy z konferencji w Poznaniu) pokazywała projekt na etapie Stałego Komitetu Rady Ministrów.
Według Muratordom w październiku 2026 r. projekt znów wrócił pod obrady komitetu: 7 października zgłoszono uwagi, 13 października przygotowano autopoprawkę, a 20 października pojawiły się kolejne zastrzeżenia, dotyczące zasad cofania zezwoleń firmom usuwającym azbest. Portal pisze też, że przekazanie projektu Radzie Ministrów w listopadzie jest możliwe, ale nie jest potwierdzonym harmonogramem. Wykaz druków Sejmu X kadencji nie zawierał na początku listopada 2026 r. druku z projektem ustawy o azbeście, więc nie ruszyła jeszcze procedura parlamentarna.
Dla kupującego dom wynika z tego jedno. Do czasu wejścia w życie nowej ustawy obowiązują dotychczasowe rozporządzenia, czyli ocena, coroczna informacja do 31 stycznia i termin z § 2 ust. 2. Szczegóły przyszłych obowiązków — kto i kiedy składa deklarację, co z wyrobami, które wolno zabezpieczyć, jakie będą kary administracyjne — pozostają w ruchu. Wersje projektu różnią się w zależności od daty dokumentu, więc każdą liczbę z projektu warto czytać razem z datą jej źródła.
Podsumowanie
- Ustawa z 1997 r. zakazuje produkcji wyrobów z azbestem; obowiązki właściciela wynikają z Prawa ochrony środowiska i dwóch rozporządzeń, a żaden z tych aktów nie zakazuje sprzedaży domu z eternitem.
- Właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca sporządza ocenę stanu wyrobów; stopień pilności (I — pilna wymiana lub zabezpieczenie, II — ocena po roku, III — ocena po pięciu latach) wynika z sumy punktów z załącznika do rozporządzenia.
- Informację o wyrobach zawierających azbest składa się co roku do 31 stycznia — osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą w Warszawie prezydentowi miasta; najbliższy termin to 31 stycznia 2027 r.
- Za niedopełnienie obowiązków informacyjnych grozi grzywna z art. 346 Prawa ochrony środowiska; widełki 20–5000 zł wynikają z Kodeksu wykroczeń, a kwoty „do 20 tys. zł” z prasy nie mają podstawy w tekście przepisu.
- Usuwanie ma prowadzić wykonawca z uprawnieniami, który zgłasza zamiar prac organom z wyprzedzeniem co najmniej 7 dni; właściciel zgłasza prace organowi administracji architektoniczno-budowlanej i przechowuje oświadczenie wykonawcy co najmniej 5 lat.
- Miasto dopłaca do 100% kosztów demontażu, pakowania, transportu i składowania; nabór na 2027 r. trwa od 1 września 2026 r. do 31 marca 2027 r., a wniosek wymaga kopii złożonej informacji o azbeście.
- Projekt ustawy o wyrobach zawierających azbest (UC60) jest w rządzie i zmienia się z wersji na wersję; do jego wejścia w życie obowiązują dotychczasowe rozporządzenia.
Jeśli planujesz zakup domu w Warszawie i chcesz omówić, jakie dokumenty o stanie dachu i zabudowy gospodarczej zebrać przed aktem — zapraszamy do kontaktu.
Sources
- Ustawa o zakazie stosowania wyrobów z azbestem — tekst jednolity z 2025 r.
- Prawo ochrony środowiska — tekst jednolity z 2025 r., art. 160–163 i 346
- Rozporządzenie z 2004 r. o bezpiecznym użytkowaniu i usuwaniu wyrobów z azbestem oraz zmiana z 2010 r.
- Rozporządzenie z 2010 r. o wykorzystywaniu wyrobów z azbestem
- Odpowiedź ministerstwa z 15.04.2026 na interpelację 16053
- Warszawa 19115 — karta GO/01/04/K i ulotka o dotacji
- NIK — artykuł o realizacji programu usuwania azbestu
- Baza Azbestowa
- Muratordom — status projektu ustawy o azbeście